Du học các nước

Thời kỳ Edo – bước đệm trong cuộc cải cách lịch sử Nhật Bản

3 Flares Google+ 0 Facebook 0 Twitter 0 LinkedIn 3 Pin It Share 0 3 Flares ×

Bất cứ ai khi đã biết tới Nhật Bản và văn hóa của quốc gia này thì tên gọi Edo không còn xa lạ. thời kỳ Edo trong lịch sử Nhật Bản là giai đoạn cuối cùng cho chế độ Shogun tồn tại và phát triển, đồng thời cũng là một bước đệm tiến tới cuộc cải cách đột phá của chính quyền Nhật Bản sau này. Vậy thăng trầm của thời kỳ Edo đã diễn ra như thế nào?

Nhắc tới giai đoạn lịch sử Nhật Bản thời kỳ Edo, người ta có thể chia ra thành 3 giai đoạn phát triển: thời kỳ đầu Edo (từ đầu thế kỷ XVII tới đầu thế kỷ XVIII) giai đoạn giữa của thời kỳ Edo diễn ra từ đầu thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XIX và tiếp theo cho tới cuối thế kỷ XIX là giai đoạn cuối cùng trong thời kỳ Edo. Trong từng giai đoạn tồn tại và phát triển ở thời kỳ này, đất nước Nhật Bản đã trải qua nhiều biến đổi, thăng trầm cả về chính trị lẫn đời sống văn hóa nghệ thuật hay kinh tế, tôn giáo.

Chính quyền Shogun từng bước tiêu vong

Nếu như từ thế kỷ XII tới cuối thế kỷ XVI là giai đoạn hình thành và phát triển hưng thịnh của chế độ Shogun tại Nhật Bản, thì bước qua thế kỷ XVII, chế độ Shogun tiếp tục duy trì vị trí “thượng tôn” của mình. Gia tộc Tokugawa  đã thông qua Nhật hoàng để tiến hành bổ nhiệm Shogun. Các daimyo chống đối gia đình Tokugawa đều bị chuyển tới các thái ấp ở những vùng xa trung tâm và bị ép phải dùng phần lớn của cải của họ để làm đường và các dự án khác, bị buộc phải luân phiên di chuyển hàng năm giữa Edo và thái ấp của mình, để lại gia đình làm con tin lâu dài ở Edo. Các thái ấp được những người tuỳ tùng của shogun cai quản, tuy nhiên quyền lực ở đây rất lớn.

Cơ cấu xã hội thời kỳ Edo

Cơ cấu xã hội thời kỳ Edo

Trong thời kỳ đầu Edo, Shogun đã hình thành nên hệ thống 4 đẳng cấp trong xã hội, trật tự lần lượt là: 1. võ sĩ, 2. nông dân, 3. thợ thủ công, 4. nhà buôn, được thừa nhận. Song hành với việc phân chia đẳng cấp trong xã hội Nhật Bản ra thành 4 đẳng cấp như vậy dẫn theo đó là quy định về việc kết hôn với người cùng đẳng cấp. Ở từng đẳng cấp, mối quan hệ chủ – tớ phong kiến được thiết lập. Chế độ Shogun Tokugawa được thiết lập vững chắc trên hệ thống này và được biết tới dưới tên gọi bakuhan (kết hợp shogun và chủ thái ấp).

Bên cạnh đó để tạo điều kiện cho đế chế Shogun kiểm soát triều đình và hoàng để, gia tộc Tokygawa đã cho ra đời bộ luật hợp pháp cho các gia đình quý tộc. Nhờ đó quyền lực của Shogun được tập trung và củng cổ rất nhiều.

Tuy nhiên từ đầu thế kỷ XVIII tới đầu thế kỷ XIX, Hệ thống bakuhan không ngừng suy yếu do sự tập trung của cải vào tay giới thương gia. Chế độ shogun gặp phải những khó khăn tài chính, samurai và nông dân rơi vào cảnh nghèo khó. Đã có các nỗ lực nhằm cải cách chế độ shogun, nhưng do vẫn duy trì chính sách thả lỏng việc tư nhân kinh doanh nên tình trạng suy vong ngày càng nặng nề. Nạn đói kém và thảm hoạ thiên nhiên, cộng thêm sưu cao thuế nặng (đối với lúa gạo) mà Shogun và daimyo bắt người dân gánh vác đã biến những người nông dân và các tầng lớp dân thường khác thành nghèo khổ. Các cuộc khởi nghĩa của nông dân xuất hiện.

Trước tình hình đó, sự tồn tại của chế độ chính quyền Shogun chỉ kéo dài tới cuối thế kỷ XIX rồi sụp đổ.

Kinh tế thời kỳ Edo đánh dấu bước chuyển biến mới cho Nhật Bản

Buôn bán và đạo Cơ đốc một lần nữa lại phát triển thịnh vượng trong thời gian ngắn, tuy nhiên, cũng như Hideyoshi, Ieyasu cuối cùng đã nhìn thấy nguy cơ của đạo Cơ đốc và bắt đầu những biện pháp đàn áp với mức độ ngày càng tăng. Tới thời kỳ của shogun Tokugawa thì việc cấm đạo Cơ đốc và buôn bán hầu như đã hoàn thành. Những người Nhật Bản tin vào đạo Cơ đốc bị hành hình. Các thương gia, trừ người Hà Lan và người Trung Hoa, đều bị cấm tới Nhật Bản, và người Hà Lan bị hạn chế chỉ cho phép đến một hòn đảo nhỏ ở cảng Nagasaki.

Suốt thời kỳ đầu Edo, những người nước ngoài đủ loại đã đặt chân lên đất Nhật Bản. Tuy nhiên buôn bán chỉ thịnh vượng trong thời gia ngắn rồi bị cấm cửa. Các thương gia, trừ người Hà Làn và người Trung Hoa, đều bị cấm tới Nhật. Người Hà Lan bị hạn chế chỉ được phép buôn bán và cập cảng tại một hòn đảo nhỏ ở cảng Nagasaki.

Nhưng tiếp theo chuyến viếng thăm của thuyền trưởng Perry năm 1853 nhân danh Tổng thống Mỹ đòi hỏi mở cửa đất nước để buôn bán, các lực lượng trong và ngoài Nhật Bản đã dần dần ép nhà nước phải từ bỏ chính sách bế quan toả cảng. Chế độ Shogun quyết định buôn bán với các dân tộc khác.

Chuyến tàu cập cảng của thuyền trưởng Perry

Chuyến tàu cập cảng của thuyền trưởng Perry

Cho tới cuối thời kỳ Edo mặc dù xung đột quyền lực giữa shogun và các lực lượng hoàng gia đã đem lại thắng lợi cho những người ủng hộ Nhật hoàng – những người đã công khai chống đối chính sách này – nhưng sau khi Shogun sụp đổ, họ đã ủng chính sách buôn bán với nước ngoài và việc đổi mới đất nước.

Xã hội và văn hóa thời kỳ Edo

Ngay từ giai đoàn đầu của thời kỳ Edo với việc công nghiệp và nghề thủ công phát triển mạnh mẽ, giao thông được cải thiện đã đem lại sự thịnh vượng cho buôn bán và thương mại nội địa. Các thị trấn mọc lên ngày càng nhiều và rất hưng thịnh, đặc biệt là các đô thị quanh cung điện.

Cuộc sống tại các thành thị Nhật Bản cuối thời kỳ Edo

Cuộc sống tại các thành thị Nhật Bản cuối thời kỳ Edo

Giới thương gia trở nên giàu có, và từ tầng lớp này xuất hiện những hình thức nghệ thuật mới, bao gồm thơ haiku (Matsuo Basho), thể loại tiểu thuyết (Ihara Saikaku), kịch rối (Chikamatsu Monzaemon), các bản in tranh khắc gỗ ukiyoe v.v… Kịch Kabuki được dàn dựng lần đầu tiên ở Kyoto vào đầu thời kỳ này, sau đó hạn chế chỉ dành cho diễn viên nam, bắt đầu được diễn ở Edo và Osaka vào cuối thể kỷ XVII.

Thơ Haiku Nhật Bản - một bài thơ về con ếch

Thơ Haiku Nhật Bản – một bài thơ về con ếch

Tới thế kỷ XVIII, người ta được chứng kiến sự nở rộ cuối cùng của nền văn hoá Edo. Các truyện ngắn theo xu hướng phóng đãng, truyện tình lịch sử, nghệ thuật đóng kịch Kabuki, các loại tranh và bản in gỗ gồm “nishiki-e” (bản in tranh nhiều màu) được phát triển.

Nhà hát kịch thời kỳ Edo

Nhà hát kịch thời kỳ Edo

Giáo dục được truyền bá vào tầng lớp thương gia và thậm chí cả những nông dân tại “terakoya”. Phát triển các trường “kokugaku” (Quốc học), một xu hướng giáo dục thoát khỏi ảnh hưởng của Trung Hoa và trở lại các truyền thống quốc gia. “Rangaku” (Hà Lan học) – việc nghiên cứu các tác phẩm khoa học khác nhau du nhập từ phương Tây qua các thương nhân Hà Lan như địa lý, y học, thiên văn, vật lý, hoá học v.v… cũng dần dần được phát triển.

Theo: Minh Nguyệt

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Chát với New Ocean